Nhiều năm gần đây, tỉ lệ người dân Việt Nam sử dụng các sản phẩm/thực phẩm chức năng (TPCN) có xu hướng tăng cao. Một phần nguyên nhân do thu nhập cơ bản tăng kèm nâng cao nhận thức bảo vệ sức khoẻ nên người dân không ngại ngần đầu tư cho sức khoẻ cá nhân, tập trung chủ yếu vào các sản phẩm/TPCN cải thiện sức khoẻ, bổ sung chất giúp mọi người khoẻ mạnh.

Thực tế, mọi người có khoẻ mạnh hơn nhờ TPCN không? Tôi không chắc về kết quả này, nhưng điều tôi chắc chắn là: 1 – TPCN được đăng kí theo hình thức không phải thuốc nhưng về bản chất có chứa dược tính ảnh hưởng tới sức khoẻ người dùng, 2 – TPCN cũng giống thuốc là đều chuyển hoá, thải độc qua gan, thận.

Từ 2 điều này có thể suy ra TPCN không chỉ có tác dụng bổ sung dinh dưỡng hay “uống cho vui” như mọi người thường suy nghĩ. Thực chất, TPCN nên được người dùng sử dụng với tâm lí đúng đắn hơn, đó là sản phẩm có tác động tới sức khoẻ cơ thể và cần được bác sĩ tư vấn sử dụng thay vì dùng cho vui, hay nghe theo lời mách bảo rủ rê của bạn bè, truyền thông xã hội.

TPCN chuyển hoá qua gan thận nên có thể gây ảnh hưởng tới chức năng gan thận, điều mà chúng ta quan niệm sai lầm rằng dùng TPCN “ít độc” hơn dùng thuốc.

Có thực là sử dụng TPCN (cụ thể ở đây là dầu cá và omega 3) giúp chúng ta khoẻ như quảng cáo hay các thông tin rầm rộ trên mạng xã hội? Omega 3 và dầu cá là gì? Chúng có tác dụng ra sao đối với sức khoẻ con người?

Dầu cá dùng làm TPCN được chiết xuất từ ​​các loại cá béo như cá thu, cá hồi, cá trích, cá mòi và cá cơm. Bên trong mỗi viên dầu cá chứa hai loại axit béo omega-3: axit eicosapentaenoic (EPA) và axit docosahexaenoic (DHA).

“Ngoài cá, rong biển và tảo là nguồn duy nhất cung cấp hai loại omega-3 này”, Amelia Sherry, điều phối viên dinh dưỡng lâm sàng tại bệnh viện Mount Sinai (New York – Hoa Kỳ) chia sẻ.

TPCN dầu cá rất giàu omega-3, một loại axit béo thiết yếu mà cơ thể chúng ta không tự sản xuất được. Chúng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tim mạch, chức năng não, thị lực và hệ miễn dịch. Do đó, thực phẩm bổ sung dầu cá được quảng cáo là một cách để giảm nguy cơ đau tim và viêm nhiễm, đồng thời cải thiện chức năng nhận thức và sức khỏe làn da.

Điều này đã khiến TPCN dầu cá trở thành ngành kinh doanh thịnh vượng. Thực phẩm bổ sung Omega-3 là một trong những loại thực phẩm bổ sung dinh dưỡng phổ biến nhất ở Mỹ và Anh, và ước tính giá trị của thị trường dầu cá toàn cầu vào khoảng 3,1 tỷ đô la.

Nhưng dữ liệu khoa học lại không rõ ràng như vậy. Một phân tích tổng hợp năm 2018 cho thấy việc bổ sung dầu cá “không có lợi cho sức khỏe tim mạch hoặc làm giảm nguy cơ đột quỵ hoặc tử vong do bất kỳ nguyên nhân nào”. Năm ngoái, một nghiên cứu cho thấy dầu cá có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ ở những người không mắc bệnh tim mạch. Ngoài ra, rất nhiều loại thực phẩm bổ sung dầu cá dường như bị ôi thiu.

Ở dạng TPCN, dầu cá thường được bán dưới dạng viên nang mềm. Tuy nhiên, thành phần của mỗi loại thực phẩm bổ sung – ví dụ như hàm lượng EPA và DHA trong mỗi viên – lại không nhất quán. Tại Hoa Kỳ, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) không quản lý thực phẩm bổ sung, Tiến sĩ Stephen Kopecky, bác sĩ tim mạch tại Bệnh viện Mayo (Hoa Kỳ), giải thích “Bạn phải lật ngược chai để xem nhãn thành phần”. Ông cảnh báo, “các công ty có thể thay đổi nhãn hàng của họ hàng tuần”. Điều này đồng nghĩa với việc nếu bạn không phải là chuyên gia dinh dưỡng/y tế/ bác sĩ điều trị thì khó nhận biết sự thay đổi các hàm lượng và thành phần này ảnh hưởng tới cơ thể như nào.

Sự ưa chuộng dầu cá hiện nay một phần do bài báo năm 1985 trên Tạp chí Y học New England. Bài báo phát hiện ra rằng “Tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch vành thấp hơn 50% ở những người tiêu thụ ít nhất 30g cá mỗi ngày so với những người không ăn cá”.

Tiến sĩ Steven Nissen, bác sĩ tim mạch tại Bệnh viện Cleveland (Hoa Kỳ) giải thích rằng những người ăn nhiều cá hơn có xu hướng có sức khỏe tốt hơn. Nhưng có lẽ không chỉ vì họ tiêu thụ nhiều omega-3 hơn. “Nếu bạn ăn nhiều cá hơn, bạn có thể sẽ ăn ít thịt hơn”, ông nói, đồng thời cho biết những người ăn nhiều cá hơn thường có ý thức về sức khỏe hơn.

Nếu bạn có lượng triglyceride cao hoặc các vấn đề về tim mạch, các chuyên gia khuyên bạn nên nói chuyện với bác sĩ trước khi dùng thực phẩm bổ sung dầu cá.

Những rủi ro của thực phẩm bổ sung dầu cá là gì?

Một số nghiên cứu đã phát hiện TPCN dầu cá có thể làm tăng nguy cơ rung nhĩ – một loại nhịp tim không đều có thể dẫn đến cục máu đông, đột quỵ và các biến chứng tim. Một thử nghiệm trên 13.076 bệnh nhân đã bị dừng lại vào năm 2020 “dựa trên bằng chứng về khả năng mang lại lợi ích lâm sàng thấp và sự gia tăng đáng kể về mặt thống kê của rung nhĩ”.

Dầu cá cũng có những tác dụng phụ ít nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như ợ hơi, ợ nóng và đau dạ dày.

Vậy làm thế nào để cơ thể hấp thu omega – 3 theo cách đơn giản, hiệu quả, ít tác dụng phụ nhất? Rất đơn giản: HÃY ĂN CÁ.

Ăn nhiều cá béo thay vì protein giàu chất béo bão hòa sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn so với việc uống thực phẩm bổ sung dầu cá. Ngay cả khi cơ thể bạn bị rối loạn dinh dưỡng thì việc điều chỉnh chế độ ăn luôn là giải pháp thông minh, hiệu quả và an toàn nhất thay vì sử dụng TPCN.

(Nguồn ảnh: The Guardian, the NYT)