Tôi đã từng viết bài về cách giúp chúng ta có cuộc sống giàu có về tinh thần. Sự giàu có này được thể hiện qua những giá trị tinh thần, mang tính trải nghiệm và bao gồm các kết nối trong xã hội, tăng các mối quan hệ tốt đẹp trong cuộc sống. Đó là cuộc sống mà chúng ta tăng sự chú ý tới việc làm Phong phú cuộc đời người khác và giảm sự chú ý cho cái Tôi của bản thân.

Cái Tôi là gì?

Cái Tôi của bản thân thường mong muốn ánh đèn sân khấu chiếu sáng và chú ý tới nó thường xuyên 24/7, gọi là hiệu ứng Spotlight. Cái Tôi cần có được sự khẳng định từ lượt like, comment, lượt share trên mạng xã hội và được trở nên có giá trị trong cuộc sống của càng nhiều người càng tốt. Cái Tôi phát triển mạnh mẽ trong thời kì mạng internet, mạng xã hội ra đời, nơi tất cả mọi người đều có thể trở thành các KOL, KOC, influencer, người nổi tiếng, người có tầm ảnh hưởng, ngôi sao sáng rực rỡ trên bầu trời thế giới mạng.

Câu hỏi đặt ra là nếu tất cả đều muốn trở thành ngôi sao thì ai sẽ đóng vai người chiếu đèn, người vỗ tay, khán giả, và rất nhiều khi, chỉ là một con người giản dị bình thường sống một cuộc đời bình thường theo cách cân bằng, nhẹ nhõm?

Câu hỏi khác nữa là nếu tất cả mọi người đều muốn thể hiện của cải vật chất trên mạng, hưởng thụ sự cao cấp sành điệu thì ai sẽ là người “sản xuất”, “sáng tạo” và suy ngẫm về sự sáng tạo trong im lặng, bởi bất kì sự sáng tạo nào cũng cần có thời gian “ủ” men để ý tưởng được nuôi dưỡng và phát triển đủ độ trước khi chúng ta “bake” ý tưởng.

Nếu tiếp tục tiêu thụ và tiêu dùng nhiều sản phẩm vật chất, chúng ta không bao giờ thấy “đủ”. Các nghiên cứu tâm lý học cho thấy nhiều của cải vật chất hơn không khiến chúng ta hạnh phúc, ngược lại có thể khiến chúng ta trở nên tham lam, tăng kì vọng về tương lai và cảm thấy chán nản, bế tắc, lo âu ở Hiện tại.

Hiệu ứng Diderot

Một hiệu ứng tâm lý học thú vị được dùng để giải thích cho hiện tượng “không đủ” này là Hiệu ứng Diderot (Diderot effect). Đây là hiện tượng tâm lý mô tả việc sở hữu một món đồ MỚI thường tạo ra một “Vòng xoáy tiêu dùng”, thôi thúc chúng ta mua sắm thêm nhiều thứ khác để phù hợp với món đồ mới mua. Đồng thời, ngay khi có món đồ mới “tuyệt hảo”, chúng ta cảm thấy tất cả những thứ cũ kĩ trở nên nhàm chán và kém hấp dẫn khiến ta không cảm thấy hạnh phúc khi có nó nữa.

Có thể thấy hành vi mua sắm tạo ra sự không hài lòng với những gì đang có hơn là hạnh phúc, biết ơn những gì vốn có, từ đây dẫn tới việc tiêu tiền không cần thiết để duy trì “cảm giác” về bản sắc hoặc sự đồng bộ.

Vì sao bản sắc và sự đồng bộ lại quan trọng như thế, đặc biệt trong thế giới hiện đại khi mạng xã hội và internet chi phối chúng ta? Bởi cái Tôi của chúng ta được nuôi dưỡng thường xuyên nhờ sự củng cố của mạng xã hội, internet, chúng ta cảm thấy mình trở nên quan trọng khi duy trì được bản sắc cá nhân và sự đồng bộ. Hiệu ứng Diderot giúp ta hiểu rằng sự tích tụ hàng hóa không dừng lại ở một món đồ mà kích hoạt nhu cầu nâng cấp toàn bộ các vật dụng liên quan để giữ cho “cái Tôi” được trân trọng, có giá trị.

Nhà triết học Pháp Denis Diderot (cha đẻ của hiệu ứng này) phát hiện ra hiệu ứng khi nhận được một chiếc áo choàng đỏ đẹp, tự nhiên ông cảm thấy các món đồ cũ khác trong nhà trở nên tồi tàn, khiến ông buộc phải mua sắm mới để tương xứng với món đồ mới.

Hiệu ứng này là lý do chính khiến con người tiêu tiền cho những thứ họ không thực sự CẦN dẫn đến gánh nặng tài chính và sự lộn xộn liên tục trong không gian sống khi thường xuyên phải “nâng cấp, đồng bộ” các đồ dùng.

Cách để vượt qua hiệu ứng Diderot 

Việc đầu tiên chúng ta có thể làm là Nhận biết vòng xoáy nhu cầu, nhận biết khi nào chúng ta bắt đầu mua sắm do áp lực đồng bộ hơn là nhu cầu thực tế.

Việc tiếp theo là Hạn chế, tránh xa các cám dỗ mua sắm, quảng cáo gây cảm giác thiếu thốn, FOMO trong cuộc sống thường ngày.

Chúng ta nên rèn luyện Tập trung vào sự tối giản, loại bỏ những thứ không cần thiết thay vì chạy theo xu hướng mới. Mỗi khi mua sắm 1 món đồ, hãy kiên quyết chỉ mua đồ mình cần thay vì mua kèm thêm những vật dụng đi kèm không cần thiết.

Cuối cùng, cách để tiêu tiền khiến chúng ta vui vẻ, hạnh phúc hơn là tiêu tiền cho TRẢI NGHIỆM. Trải nghiệm thường khó gây cảm giác chán nản bởi lẽ chúng ta thường chưa kịp quen với nó thì ta đã phải dừng trải nghiệm. Thử nghĩ lại những lần đi xem phim cùng bạn bè, những bộ phim đó không kéo dài mãi. Hay khi chúng ta đi tới Bảo tàng, xem Triển lãm nghệ thuật, những trải nghiệm đó hữu hạn và không bao giờ tồn tại mãi. Chính sự “không kịp thích nghi, quen thuộc” này khiến chúng ta luôn hạnh phúc khi được “trải nghiệm”.

Tiêu tiền cho trải nghiệm khiến con người Hạnh phúc

Điều này cũng tương tự với những buổi cà phê, tụ tập, gặp gỡ và ăn uống, hẹn hò cùng bạn bè, chúng ta sẽ không bao giờ cảm thấy chán. Chúng ta luôn có hàng trăm, ngàn câu chuyện để kể với nhau và chúng ta cảm thấy không bao giờ đủ thời gian để ở bên những người bạn tuyệt vời của mình.

Là một tín đồ shopping, trước đây tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc khi mua sắm thật nhiều quần áo mới cho mình. Hiện tại, mua sắm quần áo vẫn là niềm vui của tôi nhưng tôi dần chuyển dịch thói quen tiêu tiền cho trải nghiệm bằng những buổi đi ăn cùng bạn bè, đi nghe nhạc opera hoặc đi du lịch khắp nơi theo nhiều hình thức trải nghiệm khác nhau.

Minh chụp ảnh lưu kỉ niệm đêm nhạc Opera

Tôi mới bắt đầu tích lũy tài sản “trải nghiệm” này trong 1 năm nay, nhưng tôi cảm thấy niềm hạnh phúc 1 năm nay tôi có bằng 40 năm sống trên cuộc đời trước đây.

Bạn thử tiêu tiền cho trải nghiệm và tích lũy tài sản tinh thần giàu có thêm giống tôi nhé!