Phương pháp tính điểm Point program là phương pháp hiệu quả trong việc động viên, khích lệ trẻ em/thanh thiếu niên phát triển, duy trì các thói quen giới tính tốt. Cách tính điểm dễ thực hiện và việc đổi điểm nên tính theo từng tuần để bộ não trẻ em/thanh thiếu niên dễ dàng ghi nhớ thói quen đồng thời mong muốn tiếp tục xây dựng, duy trì thói quen tốt.

Phương pháp này được cô Minh áp dụng với tất cả các lớp giới tính từ các bạn học sinh cấp 1-2-3 cho tới giáo trình tập huấn Giáo viên tại trường học và các Cha mẹ tại nhà. Có thể nói, những phương pháp giáo dục được cô Minh giới thiệu không chỉ có hiệu quả đối với trẻ em và thanh thiếu niên mà còn hiệu quả đối với tâm lý con người nói chung. Những phương pháp này được khoa Tâm lý học trường Đại học Yale nghiên cứu và đưa vào giảng dạy, hỗ trợ các bậc Cha mẹ, nhân viên văn phòng, người trưởng thành sử dụng để xây dựng thói quen lành mạnh trong quá trình học tập, làm việc hàng ngày.

Cách sử dụng Point program

Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, phương pháp này có thể được sử dụng để hình thành, củng cố và duy trì thói quen giới tính tốt, ví dụ như ở lớp của cô Minh, thói quen cô muốn xây dựng cho các bạn trẻ là “Tự tin khi chia sẻ ý kiến và hăng hái tham gia phát biểu để ghi nhớ kiến thức lâu hơn”

Từ đây, cô Minh đưa ra qui tắc tính điểm với mỗi câu trả lời Đúng học sinh nhận 1 điểm thưởng, với câu trả lời xuất sắc nhận 1 sao xuất sắc (1 Sao xuất sắc tương đương 6 điểm thưởng). Việc qui đổi điểm nên ưu tiên các món quà mang giá trị tinh thần mà trẻ em hoặc cha mẹ ưa thích. Ví dụ như 1 điểm thưởng được xem điện thoại/chơi game 10 phút (có giới hạn thời gian tối đa), hoặc 1 sao xuất sắc tương đương 1 lần đi sang nhà bạn thân chơi hoặc ăn món ăn ngon do bố mẹ nấu.

Phần thưởng linh hoạt và là kết quả của quá trình thương lượng giữa cha mẹ và con cái, nhằm mục tiêu gắn kết và duy trì mối quan hệ tốt đẹp giữa bố mẹ và con.

Các bước thực hiện Hệ thống tính điểm Point program

Bước 1: Lựa chọn hành vi/thói quen tốt mà chúng ta muốn xây dựng cho tuổi Dậy thì. Chia sẻ với con về thói quen này theo cách dễ hiểu, cụ thể (Ví dụ: Chúng ta sẽ tặng thưởng cho việc con ăn thêm 1 đĩa rau nhỏ mỗi bữa tối, hoặc mẹ sẽ tặng điểm qui đổi thành quà cho con khi con ngủ dậy sớm hơn 5 phút mỗi sáng…)

Bước 2: Chọn hình thức tính điểm, ví dụ như sao xuất sắc, sticker, vỏ ốc, đồng xu…

Bước 3: Lập bảng theo dõi cụ thể điểm từng ngày trong 7 ngày liên tục. Ghi cụ thể từng ngày các con được bao nhiêu điểm. Áp dụng Praise khi con nỗ lực, cố gắng kiếm điểm mỗi ngày (Nếu muốn hiệu quả hơn, hãy biến thành thử thách vui vẻ hoặc trò chơi để con vui vẻ, hứng thú tham gia).

Bước 4: Cha mẹ và con cái cùng xác định bao nhiêu điểm cho từng hành vi và thói quen được xây dựng, ví dụ ngủ dậy sớm 5 phút được 3 stickers, giảm dùng mạng xã hội được 1 sao xuất sắc…

Bước 5: Cùng con lên danh sách phần thưởng hấp dẫn (ưu tiên các phần thưởng tinh thần). Điều quan trọng là con thực sự yêu thích những phần thưởng này!

Lưu ý:

• Điểm thưởng nên được đổi từng tuần để não bộ trẻ em và thanh thiếu niên ghi nhớ thông tin, hình thành thói quen tốt hơn.
• Việc đổi điểm chỉ diễn ra khi chúng ta muốn tạo lập một thói quen tốt cho con. Ví dụ như thói quen dùng đúng những từ khoa học khi nói về Cơ quan sinh dục (chim = dương vật, bướm = âm đạo). Sau khi thói quen đã hình thành, chúng ta có thể dừng việc trao điểm thưởng và tiếp tục xây dựng thói quen khác mà mình muốn tạo lập cho con.
• Trao điểm thưởng sẽ hoạt động hiệu quả nếu được kết hợp với phương pháp Praise – động viên tích cực để con muốn lặp lại thói quen tốt.

Các câu hỏi của Phụ huynh khi được giới thiệu về Point program

Một vài bậc Cha mẹ không hứng thú với việc sử dụng hệ thống này bởi nó nghe có vẻ phiền phức, mất thời gian và không hiệu quả. Thực tế, các học sinh của cô Minh đáp ứng tốt với phương pháp này và các con cảm thấy tự tin, hào hứng hơn khi tham gia lớp học, đồng thời các con ghi nhớ bài giảng lâu hơn vì trực tiếp chia sẻ kiến thức cùng các bạn trên lớp. Tuy vậy, nếu Cha mẹ không thích phương pháp này thì chúng ta còn rất nhiều phương pháp hiệu quả khác như Praise, Antecedents… để hỗ trợ con hình thành thói quen tốt.

Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy việc áp dụng hệ thống point program giúp tăng hành vi lành mạnh (ăn uống, hoạt động thể lực cải thiện), tăng tuân thủ hành vi tốt khi được theo dõi hàng ngày đồng thời thúc đẩy Teen thực hiện hành vi 1 cách chủ động hơn. Trong đó, những hành vi có phần thưởng và cách thức tính điểm rõ ràng, có nhóm bạn bè tương tác kèm phản hồi kịp thời từ Cha mẹ/thầy cô giáo mang lại hiệu quả cao hơn hẳn (có ý nghĩa thống kê) so với nhóm không áp dụng phương pháp này.

Một số ít Cha mẹ hiểu nhầm về “phần thưởng” vì nghĩ rằng từ nay về sau sẽ phải tặng thưởng cho con mãi thì con mới làm việc gì đó. Không, hoàn toàn không có điều này xảy ra. Trong các lớp học của cô Minh, khi các con hình thành thói quen và nhận phần thưởng, tự các con sẽ có động lực muốn duy trì thói quen đó tiếp mà không dựa vào phần thưởng nữa. Kì vọng muốn có phần thưởng để duy trì động lực cũng giảm bởi lúc này động lực tự thân đã bền vững và mạnh hơn.

Một số Cha mẹ quan niệm “Tại sao tôi phải tặng thưởng cho con việc mà ĐƯƠNG NHIÊN CON PHẢI LÀM”. Quả là vậy, chúng ta cho rằng ĐƯƠNG NHIÊN con cần tự ý thức, con cần tự biết cách dọn nhà, tự dọn dẹp chăn ga gối, tự biết yêu bố mẹ, tự dậy sớm đúng giờ để đi học, tự biết yêu thương anh chị em trong gia đình, tự làm bài tập về nhà mà không cần bố mẹ giục… Tôi không có ý kiến gì trong tình huống này bởi có nhiều lý do ẩn dưới hành vi vì sao con “không tự ý thức”. Từ “ý thức/biết/hiểu” cho tới “hành động” là cả 1 quãng đường dài mà bước đầu tiên thường khó khăn nhất.

Những phương pháp cô Minh giới thiệu để giúp các bậc Cha mẹ giảm bớt khó khăn ở bước đầu tiên này, để các con tự tin bước tiếp những bước sau. Trong 1 thế giới nhiều cám dỗ và suy giảm sự tập trung, chú ý như hiện tại, có lẽ việc đề nghị “hỗ trợ” các con sẽ là phương án linh hoạt hơn chăng?